بهائیپدیا:مقالات بهتر
از بهائیپدیا، دانشنامهی بهائی.
این مقاله بخشی از سیاست رسمی بهائیپدیا نیست. فقط مجموعهای از پیشنهادها برای بهتر کردن ظاهر مقالهها است.
- این مقاله پیرامون شیوهی ویرایش صفحات نیست.
- این مقاله پیرامون روشهای ابهامزدایی از صفحات و تصاویر نیست.
- برای کسب اطلاع از شیوهی ارجاع به منابع به منابع رجوع کنید.
پس خیالتان راحت باشد. این مقاله دربردارندهٔ هیچ قانون و ضابطهای نیست. به خاطر بسپارید که: اگر قوانین و ضوابط یا چیزهایی از این قبیل شما را دستپاچه، افسرده و از شرکت از ویکی دلسرد میکند فراموششان کنید و به کار خود ادامه دهید. اما اگر همراه ما شوید به شیوهی صورتبندی مقالهها، شیوهی نگارش آنها و اینکه چگونه مقالهها را باب طبع مخاطبان بسازیم و نیز سلیس و دقیق کردن مقالهها خواهیم پرداخت. همچنین در پایان راهنماییهایی کلی پیرامون چندین موضوع ارائه خواهیم کرد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] صورت ظاهری
صورت ظاهری یک مقاله اهمیت دارد. مقالههای خوب با مطالبی مقدماتی آغاز میشوند و سپس اطلاعات را در ساختاری روشن ارائه میدهند و در انتهای آنها پیوستهایی چون فهرست منابع و جستارهای وابسته آورده میشود.
[ویرایش] ساختمان مقاله
[ویرایش] مطالب مقدماتی
مقالات خوب با بخشی مقدماتی آغاز میشوند که در آن موضوع بهاختصار معرفی میشود. قسمت آغازین را در آینده بهتفصیل توضیح خواهیم داد.
[ویرایش] اندازه
خود مقالات باید کوتاه باشند. آنچه گفتنی است را بگویید اما افراط نکنید. باید سعی شود که اندازهی مقالات (جز فهرستها) کمتر از ۳۲ کیلوبایت باشد. وقتی متن قابل خواندن (یعنی شامل کدهای ویکی نمیشود) از این مقدار (۳۲ کیلوبایت) بیشتر میشود باید به بخشهای ریزتر شکسته شود. این کار به خوانشپذیری و سادهکردن ویرایش کمک خواهد کرد. برای این کار مطالب زیربخش به مقالهی جدیدی منتقل میشود عنوان زیربخش مقاله حفظ میشود و عنوان مقالهی جدیدی که بر آن اساس نوشته شدهاست به صورت ایتالیک میآید. مثلا: مقالهی اصلی: تاریخ عجیبستان ولی خلاصهی مطالب منتقل شده در همان مقالهٔ اصلی میآید.
همچنین هنگام ویرایش مقالههای ۳۲کیلوبایتی ممکن است مشکلاتی فنی پیش بیاید. به علاوه فقط تعداد اندکی از ویراستاران حاضرند یک متن ۵۰ یا ۷۰ کیلوبایتی و فاقد ساختاری درست را از آغاز تا انجام بخوانند تا مثلاً اطمینان حاصل کنند که فلان مطلبی که میخواهند به آن بیفزایند از قبل وجود ندارد. نتیجه این میشود که اطلاعات در جای غلط وارد میشود یا دوبارهکاری میشود یا اصلاً وارد نمیشود.
[ویرایش] بندها
بندها باید کوتاه باشند تا کمتر به چشم فشار بیاید، اما نه بیش از اندازه کوتاه. موارد و جملههای شبیه هم را در کنار هم بیاورید تا خوانشپذیری مطلب بهتر شود. معمولاً یک بند بلند را میتوان به دو یا چند بند کوتاهتر با مضامینی شبیه هم شکست، به شرطی که بندهای دوم به بعد با جملهای مقدماتی از لحاظ معنایی به هم ارتباط داده شوند. این عبارت آغازین میتواند خیلی کوتاه باشد مثلا «مثال دیگر ...». از طرف دیگر یک بند تکجملهای توجه خیلی زیادی به خود جلب میکند پس مطلب آوردهشده باید بسیار مهم باشد. مقالهای که تماماً از بندهای تکجملهای تشکیل یافتهاست معمولاً میتواند به صورت مقالهای با چند بند چندجملهای نوشته شود.
[ویرایش] عنوانها
عنوانها به قابلفهمساختن مقالهها و نیز ایجاد فهرست مندرجات کمک میکنند. از آنجا که عنوانها شامل سلسله مراتب میشوند و بعضی از افراد ترجیحاتشان به گونهای است که عنوانها با عدد میآیند، هنگام عنوانبندی باید با ==عنوان== آغاز کنید و بعد ===زیرعنوان=== و بعد زیرزیرعنوان الی آخر... بله، ==عنوان== در بعضی از مرورگرها به طرز فجیعی بزرگ است، این مشکل در آینده خیلی راحت با style sheet رفع خواهد شد در حالی که یک مقالهی فاقد سلسله مراتب به این راحتی قابل اصلاح نیست.
گرچه بسیاری ترجیح میدهند از bullet point به جای زیرعنوان استفاده کنند، قلم سیاه نباید استعمال شود. رفتارهای خوب HTMLی اقتضا میکند که عنوانها با عنوان مشخص شوند. اینکه زیرعنوانهای مفصل باید به مقالههای جداگانه منتقل شوند یا در همان صفحه بمانند یک امر سلیقهای است.
[ویرایش] تصویرها
اگر مقالهای با آوردن تصاویری گویاتر میشود، تصویر را جایی نزدیک متنی که تصویر به فهم آن کمک میکند قرار دهید. هرگاه شک داشتید خواننده را متوجه تصویر سازید (نگاره سمت چپ).
[ویرایش] پیوستهای استاندارد
بعضی از بخشهای اختیاری در پایان مقاله میآیند.
[ویرایش] گفتاوردها (یا نقل قولها)
در این بخش فهرست از گفتاوردهای به یادماندنی پیرامون مطلب آورده میشود.
[ویرایش] جُستارهای وابسته
در اینجا Bullet list ِ سایر مقالههای بهائیپدیا که مرتبط با موضوعند آورده میشود.
[ویرایش] منابع
در این قسمت فهرست منابع آورده میشود برای اطلاعات بیشتر رجوع کنید به بهائیپدیا:شیوه ارجاع به منابع. در هر صورت به خاطر بسپارید که مهمترین چیز آوردن کامل مشخصات منبع است شیوهی ارائهی آن در درجهی بعدی اهمیت است.
[ویرایش] پیوند به بیرون
توجه داشته باشید که هیچ پیوندی بدون توضیح یا با توضیح مبهم نگذارید. توضیح پیوندها باید گویا باشد.
اگر سر و کارتان با موضوعات بحثانگیز است خوب است که اشاره کنید که وبگاه متعلق به طرفداران کدام دیدگاه است. در ضمن خوب است که پیوندها را دستهبندی کنید.
هنگامی که به پیوندهای بهائیپدیایی (پیوند داخلی) نیاز داریم، از پیوند خارجی استفاده نکنید. یعنی اگر احتیاج به مقالهای در بهائیپدیا داریم پیوندی داخلی ایجاد کنیم (هرچند که خالی است). پیوندهای بیرونی فقط در قسمت مربوط به پیوند به بیرون بیاورید. مثلاً اگر در حال نوشتن مقالهای پیرامون دکارت هستید و یک مقالهی عالی برخط پیرامون راسیونالیسم (عقلگرایی) میشناسید کلمهی راسیونالیسم را به آن مقاله پیوند ندهید بلکه فقط به آن پیوندی داخلی به صورت [[راسیونالیسم]] بدهید. این پیوند به آن مقاله را در بخش پیوندهای بیرونی بیاورید. حتی هنگام ارجاع بهتر است که نخست به پاورقی ارجاع دهید و بعد پیوند بیرونی را ذکر کنید نه در داخل متن مقاله.
[ویرایش] صورت ظاهری مقالهای بلند
مدخلهای بهائیپدیا به تدریج که افراد اطلاعات جدیدی به آنها اضافه میکنند بلند میشوند. این امر نمیتواند تا ابد ادامه داشته باشد. مدخلهای بینهایت بلند مشکلزا هستند. بنابراین بهتناوب باید مطالب را از مدخلها خارج کنیم. مسلماً اطلاعات نباید از بهائیپدیا حذف شود چرا که این امر با هدف بهائیپدیا در تضاد است بلکه باید مدخلهای جدیدی ایجاد شده و مطالب به آنها منتقل شوند.
[ویرایش] مقالههای دارای زیرموضوع
مدخلهای بهائیپدیا با گذشت زمان به نحوی رشد میکنند که نیاز به ایجاد مقالههای جدید به طور طبیعی احساس میشود. متن هر مقاله شامل دنبالهای از زیرموضوعات متفاوت اما مرتبط است. وقتی متن یکی از این موضوعات به اندازهای بلند شد که میتوانست تشکیل مقالهای جداگانه دهد. مطالب به مقالهٔ جدیدی منتقل میشود و در مقالهی اصلی پیوندی به مقالهی جدید گذاشته میشود. (البته خلاصهای از مقالهی جدید در همان مقالهی قدیم میآید.) نشانهها:
- مقالههای بلندتر به بخشهایی چند شکسته میشوند (هر کدام از این بخشها چندین بند است.)
- در حالت آرمانی بسیاری از این بخشها هریک درواقع خلاصهای از مقالهی جداگانه و مفصلتری که فقط به موضوع آن بخش میپردازد، هستند. (در ابتدای بخش پیوند به مقالهی مفصلتر به صورت:مقالهی اصلی: فلان میآید.
- مقالههای پیرامون زیرموضوعها هرکدام یک قسمت آغازین (پیشدرآمد) دارند.[1]*
- یک قانون عمومی میگوید مقالهها نباید منجر به پیغام (هشدار اندازهی این مقاله ...)شوند. البته این قانون استثنائاتی هم دارد. چون ممکن است اندازهی بخش خوانشپذیر (شامل ویکیکد نمیشود) کمتر از ۳۲ کیلوبایت باشد در این صورت این هشدار نادیده گرفته میشود.
[ویرایش] توازن بخشهای مختلف صفحه
هنگامی که به مقالهای بلند با چندین و چند بخش میپردازید سعی کنید که میان بخشهای مختلف مقاله توازن برقرار کنید. اینطور نباشد که به یک بخش بیش از حد وزن و بها بدهید و سایر بخشها را مغفول بگذارید. در مقالههای کوتاهتر اگر یکی از زیرموضوعات خیلی درازتر از بقیهاست شاید نشانهی آن باشد که باید مقالهی جداگانهای به آن اختصاص داده شود و تنها خلاصهای از آن در صفحهٔ اصلی بیاید.
[ویرایش] چه سبک نگارشیای به کارگیریم؟
معمولاً یکی از دو سبک نگارشی زیر (که البته شباهت بسیاری به هم دارند) در بهائیپدیا مرسوم است.
[ویرایش] سبک اخباری
بعضی از ویکینویسان از طرفداران سبک اخباریاند. این سبک، سبک نثر خبرهای کوتاه صفحهی آغازین روزنامهها و گزارشهای خبری رادیو و تلویزیون است. نه تنها شامل انتخاب واژگان و ساختار جملات میشود بلکه شیوهی خاصی هم برای ارائهی اطلاعات و لحن و غیره دنبال میکند.
لزومی ندارد که مقالههای دانشنامه از این سبک خاص نوشتاری تبعیت کنند اما آشنایی با این سبک در تدوین صورت ظاهری و ساختار مقالهها میتواند بسیار مفید باشد.
[ویرایش] سبک چکیدهگویی
این سبک بسیار شبیه سبک اخباری است با این تفاوت که سر و کارش با مباحث (زیر موضوعها) است نه با جملات. جان کلام این است که اطلاعات باید به گونهای در مقالهها بیاید که افراد با سطح تقاضاهای مختلف همگی به راحتی مستفید شوند. یعنی بسته به خوانندهاست که تا چه عمقی میخواهد بداند. آوردن خلاصههای بلندتر و بلندتر به دنبال هم باعث میشود مقدار زیادی اطلاعات ناگهان بر سر خواننده فرونریزد.
[ویرایش] توجیه
بهائیپدیا بر خلاف بعضی دانشنامههای دیگر چون بریتانیکا به دو بخش خرد و کلان تقسیم نشدهاست. ما باید هر دو گروه خوانندگان را در همین دانشنامه مستفید کنیم. اساس سبک چکیدهگویی بر آن است که تمام اطلاعات پیرامون یک مبحث نباید در یک تکمقاله گرد آید. چرا که خوانندگان مختلف نیازهای مختلفی دارند:
- بعضی خوانندگان تنها نیاز به یک خلاصهی کوتاه دارند. (قسمت آغازین)
- عدهی بیشتری احتیاج به حجم متوسطی اطلاعات دارند. (مجموعهای از بخشهای چندبنده)
- برخی نیز اطلاعاتی جامع و مفصل میخواهند. (پیوند به مقالهای کامل و جداگانه).
ما باید تمام این گروهها را مستفید کنیم.
[ویرایش] خواننده را در نظر بگیرید
خوانندگان بهائیپدیا پیشزمینهها، تحصیلات و جهانبینیهای گوناگونی دارند. سعی کنید مقالهتان را تا آنجا که میتوانید همهفهم کنید. خواننده احتمالاً به قصد یادگیری مقاله را میخواند. بنابراین کاملاً ممکن است که هیچ چیز پیرامون موضوع نداند. مقاله باید برای چنین خوانندهای هم مفید باشد.
هرگاه میتوانید از به کاربردن اصطلاحات تخصصی موجود در دین بهائی پرهیز کنید. البته با پیونددار کردن آنها و ارجاع به مقالههایی که این اصطلاحات را توضیح میدهند مشکلزا نیست و می توانید مقاله ای جداگانه در مورد آن اصطلاح خاص بسازید مانند: گلستان جاوید، اظهار امر، حد هرم و ...
اما مثلاً مقالهای با عنوان «علیمحمد ورقا» احتمالاً توسط یک شخص عادی که دانش زیادی پیرامون ایادیان امرالله و وظایف ان ها و چگونگی انتصابشان به این سمت ندارد و میخواهد کلیاتی راجع به این که او آخرین ایادی امرالله بوده است، خوانده میشود. بنابراین باید پیوندهایی نیز به مقاله ایادی امرالله آورده شود.
[ویرایش] بدیهیات را ذکر کنید
واقعیاتی را که به نظرتان بدیهی میآید ذکر کنید چرا که لزوماً برای خواننده بدیهی نیست. آوردن این بدیهیات باید در همان یکی دو جملهی آغازین باشد. مثلاً این جمله را در نظر بگیرید:
- بهاءالله در وصیت نامه خود عباس پسر ارشدش را جایگزین خود کرد.
هیچ اشارهای به این موضوع نیست که این بهاءالله کیست. پادشاه است، افسانهای یا تاریخی است و در چه زمانی میزیسته و غیره... به جای جملهی فوق میتوان چنین گفت:
- بهاءالله، شارع دین بهائی در ...
اما نیازی نیست که در توضیح زیادهروی کنید و مثلا کلمهی شارع و پیامبر را توضیح دهید. معمولاً تکرار لازم نیست. مثلاً:
- «عبدالبهاء فرزند بهاءالله بود»
به اندازهی کافی گویا است. دیگر لازم نیست بگوییم:
- عباس افندی ملقب به عبدالبهاء که از 9 سالگی در تبعیدها همراه پدرش بود، فرزند حسینعلی نوری ملقب به بهاءالله بود.
[ویرایش] بخش آغازین
بخش آغازین یا پیش درآمد بخشی است که پیش از نخستین سرفصل (زیر عنوان) میآید. این بخش بالای فهرست مندرجات نشان داده میشود (اگر مقاله بیش از سه زیرعنوان داشته باشد). بخش آغازین باید اهمیت موضوع، نتایج آن و اینکه اصلاً چرا باید برایمان مهم باشد را شرح دهد.
[ویرایش] جملهی نخست
اگر موضوع تعریف میطلبد، جملهی نخست باید تعریفی مختصر و منطقی از آن ارائه دهد تا جایگاه مفهومی و منطقی مقاله روشن شود. نخستین باری که عنوان مقاله در متن میآید باید به صورت سیاه باشد ولی نه دفعات بعد. به علاوه عنوان نباید پیونددار باشد.
برای مثال مقالهای پیرامون چارلز داروین نباید به این صورت آغاز شود:
- عبدالبهاء مرکز عهد و میثاق دین بهائی است.
بلکه باید به گونهای شبیه این آغاز شود:
- بر طبق وصیتنامه بهاءالله، بنیانگذار دیانت بهائی (کتاب عهدی) همچنین کتاب اقدس (امالکتاب دیانت بهائی)، پسر ارشد او عباس (ملقب به عبدالبهاء) جانشین و وصی او بودهاست.
بهائیپدیا:شیوهنامهی نوشتن زندگینامه توضیحات و پیشنهادهای بیشتر و جامعتری پیرامون نوشتن مقالات زندگینامهای در بر دارد.
یک مشکل متداول این است که مقالهنویسان اثری از آثار نویسنده را در صفحهی مربوط به نویسنده پیونددار میکنند و سپس مقالهی مربوط به آن اثر را بدین گونه آغاز میکنند: «الف سومین رمان او بود...» بدون آنکه اشاره کنند که او به چه کسی برمیگردد.
اگر مقاله پیرامون شخصیت یا مکانی داستانی (خیالی) است به این موضوع اشاره کنید. ممکن است خوانندگان ندانند که برره روستایی خیالی است. مثلاً:
- برره روستایی خیالی در مجموعه تلویزیونی ...
[ویرایش] بقیهی بخش آغازین
آنگاه به توضیح ادامه دهید. تعریف تا آنجا که ممکن است باید برای یک غیرمتخصص قابلفهم باشد.اگر مقاله دراز است (طولانیتر از یک صفحه)، باقیماندهی بند آغازین باید خلاصهای از کل مقاله را ارائه کند. توجه داشته باشید که اهمیت بنیادین یک موضوع، ممکن است علیرغم قابلفهمبودن بخش آغازین، بر یک خوانندهی غیرمتخصص پوشیده باشد. پس اهمیتش را به خواننده بگویید! مثلا:
[ویرایش] پانویس
- ^ البته عبارت پیشدرآمد در ابتدای متن آورده نمیشود.
