کتاب ایقان
از بهائیپدیا، دانشنامهی بهائی.
| شخصیتهای اصلی | |
| نوشتهها | |
| کتاب اقدس · کتاب ایقان کلمات مبارکه مکنونه | |
| موسسات | |
| تاریخچه | |
| شخصیتهای بارز | |
| بیشتر | |
|
نشانها · احکام
|
ایقان از آثار بهاءالله شارع دیانت بهائی است. این کتاب در اواخر دوره اقامت در بغداد و در مدت دو روز و دو شب صادر گردیده است(۱۲۷۸هـ.ق. مطابق با ۱۸۶۲ میلادی). به اعتقاد بهائیان این کتاب نیز مانند دیگر آثار بهالله وحی منزل از خداوند بر او بودهاست. این کتاب در جواب سوالات حاجی میرزا سیّد محمّد خال اکبر، دائی سید علی محمد باب نگاشته شدهاست. کتاب ایقان در مورد بیان اسرار کتب آسمانی ادیان قبل وتوضیح معانی بشارتهای آنها در مورد علامتهای ظهور منجی از قبیل: معنای قیامت، تاریک شدن خورشید، سقوط ستارگان و دیگر علامتها میباشد. این کتاب به زبان فارسی نوشته شدهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچهی صدور ایقان
هنگامی که خال اکبر، دایی سید علی محمد باب به بغداد رفته بود، خبر حضور او در آنجا به بهاءالله رسید. بهاءالله که خودش نیز در بغداد بودهاست او را نزد خود دعوت کرد. خال اکبر نزد او رفت و پس از شنیدن سخنان بهاءالله، در پایان مجلس از او خواست تا در بارهی حقیقت رسالت باب توضیح بدهد؛ زیرا به اعتقاد وی خواهر زادهاش (باب) برخی از احادیث را که دربارهی ظهور قائم موعود وجود داشت، تحقّق نبخشیدهاست. بهاءالله نیز از او خواست تا به منزل برود و پس از تفکر، مطالبی را که موجب تعجّب و تحیّر او گشته و نیز احادیث مذکور را نزد او (بهاءالله) بیاورد. خال اکبر چنین کرد و فردای آن روز مطالب را برای بهاءالله برد. بهاءالله در پاسخ به سؤالات وی، کتاب ایقان را طیّ دو روز و دو شب و متجاوز از دویست صفحه نگاشت. این کتاب ابتدا به رسالهی خال معروف بودهاست. نسخهی اصلی کتاب ایقان به خطّ عبدالبهاء، فرزند بهاءالله، نوشته شدهاست. این نسخه سالهای زیادی در خانوادهی خال اکبر باقی ماند تا اینکه نهایتاً به دست شوقی افندی، نوهی عبدالبهاء رسید و در دارالآثار بین المللی بهائی، بر فراز کوه کرمل در حیفا قرار گرفت.
[ویرایش] اهمّ مطالب ایقان
چنانکه از متن این کتاب مستفاد میشود پرسشهای حاجی میرزا سیّد محمّد عبارت بودهاست از سؤال در علامات ظهور موعود، مسأله خاتمالنبیین، موضوع قیامت کبری، مسأله رجعت پیغمبر و ائمه اطهار، لقاءاللّه در یوم قیامت، مسأله تحریف کتب آسمانی، حشر و نشر و زنده شدن مردگان، مسأله سلطنت و قدرت مظهر موعود و سؤالاتی از این قبیل که پاسخ همه آنها به شیوهای منظّم در آن کتاب داده شدهاست. ورقه سؤالات حاجی میرزا سیّد محمّد که به خطّ خود ایشان مرقوم شده در بین صفحات ۴۰ و ۴۱ در کتاب خاندان افنان (تألیف محمدعلی فیضی، طبع طهران ۱۲۷ بدیع) آورده شدهاست. [۱]
از آنجا که کتاب ایقان در جواب شخصی نوشته شدهاست که مسلمان بوده، شواهد نقل شده در آن اغلب از قرآن و احادیث و اخبار اسلامی است. از جملهی مهمترین مطالب کتاب، میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
[ویرایش] باب اول
- تحرّی حقیقت:
در آغاز این کتاب، بهاءالله، شناسایی حقیقت را به انقطاع انسان از امور دنیوی مشروط میکند و این نکته را تا پایان کتاب، مرتّباً مورد تأکید قرار میدهد. او میگوید برای یافتن حقیقت، باید قلب و ذهن را از تمام تعلّقات دنیوی، و گوش و چشم را از دیدهها و شنیدهها پاک نمود و تنها به خداوند توکّل و توسل جست.
- علل مخالفت ناس با پیامبران:
در قسمت اول (باب اوّل) ایقان، تاریخ انبیای قبل و علّت مخالفت مردم با آنان به تفصیل بیان شدهاست. قسمت عمدهای از کتاب، به این بخش اختصاص دارد. بهاءالله در این قسمت، علت مخالفت مردم را عوامل متعددی از جمله علمای دین قبل، تقلید کورکورانه، اضطراب ناشی از نسخ قوانین قبل و وضع قوانین جدید توسط پیامبر جدید و عدم درک واقعی مردم از اشارات ظهور میداند.
- علامات رجعت مسیح:
بهاءالله، قریب به هفتاد صفحه از ایقان را به ذکر نکاتی در مورد رجعت مسیح اختصاص داده که در همان باب اوّل موجود است. وی در طی این صفحات، به مواردی دیگر نیز اشاره داشتهاست.
- تفسیر آیات متشابهات:
ادامهی کتاب، به تفسیر و توضیح در بارهی علامات ظهور، و بیان معانی ضیق و شمس و قمر و ... اختصاص دارد.
بهاءالله معنی ضیق را ضیق از معارف الهیّه و عدم ادراک کلمات ربّانیه میداند؛ و اینکه بندگان در اینکه به چه کس و به کجا توجه توجّه کنند دچار تنگنا و سر در گمی میشوند.
وی همچنین شمس و قمر را که قرآن از تاریک شدن آنها هنگام ظهور خبر میدهد، شمس و قمر ظاهری نمیداند؛ بلکه تعابیر خاصی از آنها بیان میکند. مثلاً «علمای ظهور قبل» که با پیدایش آیین جدید، برخی از آنها دچار ضلالت میشوند.
[ویرایش] باب دوم
- حقیقت اولوهیّت و پیامبران
بهاءالله پس از اینکه در قسمت اول ایقان، عواملی را که سدّ راه مردم در شناسایی پیامبران گشته توضیح میدهد، قسمت دوم را با توضیح در مورد اولوهیّت و پیامبران و ارتباط پیامبران با خدا آغاز میکند. و بیان میکند که انسان هیچ گاه به طور مستقیم و به تنهایی نمیتواند به عرفات ذات احدیّت پیبرد. و سپس میگوید که پیامبران الهی دارای بُعد مافوق عالم بشری میباشند و مظهر صفات الهی و واسطهی ظهور این صفات در بین ابناء انسانی هستند و رشد و تعالی بشر، به واسطهی ظهور آنان است. همچنین پیامبران را در حقیقت واحد میداند و آنها را تنها از لحاظ بعد جسمانی و بشری متفاوت میشمارد.
- سلطنت پیامبران
وی سپس در مورد سلطنت پیامبران توضیح میدهد. او سلطنت پیامبران را دنیوی نمیداند و اظهار میدارد که قدرت و سطوت و سلطنت آنان روحانی است و این سلطنت اعظم از آن است.
- معنی حیات، موت، قیامت، جنت و جهنم و...
قسمت دوم کتاب ایقان، به علاوه، شامل تفسیر معانی اصطلاحات مذکور در کتب گذشته نیز میشود. بهاءالله در این قسمت نیز تعابیر خاصی در مورد موت و حیات مجدد در هنگام ظهور موعود، بیان میکند و ممات و حیات را مرگ و زندگی معنوی ناس تلقی مینماید. وی قیامت را نیز همان ظهور پیامبر جدید میداند و توضیح میدهد که ظهور هر پیامبر (حتی پیامبران گذشته)، قیامت محسوب است.
- حجاب بودن علم
بهاءالله در ایقان میگوید که علوم اکتسابی ممکن است مانع و حائل بین انسان و خداوند شود.
[ویرایش] اهمّیت ایقان
کتاب ایقان برای بهائیان بسیار محترم است و بعد از کتاب اقدس (امّ الکتاب بهائیان) مهمترین و محترمترین کتاب است.
شوقی افندی در مورد شیوهی ادبی و اهمّیت ایقان چنین میگوید: «... این منشور جلیل، نمونهای کامل از منشآت نثر پارسی است که دارای سبکی بدیع و لحنی مهیمن و منیع و از لحاظ استحکامِ بیان و قوّتِ برهان، بی نظیر و در فصاحت و بلاغت بیبدیل و مثیل است... و در بین آثار و صحف بهائی پس از کتاب مستطاب اقدس، اعظم و اشرف از کل محسوب است.»
[ویرایش] منابع
- ↑ مقدمه کتاب ایقان، مؤسّسه ملّی مطبوعات بهائی آلمان، هوفمایم، آلمان، صفحات الف-ط
- ادیب طاهرزاده، نفحات ظهور حضرت بهاءالله، صفحات ۱۷۳ تا ۲۱۲
